[ ministerie van onderwijs ] de programmamatrix gratis
bestellen en raadplegen. [ homepagina zonder frames ] [ homepagina met frames ]
Laatst inhoudelijk aangepast op 11 februari 2002
Wij gebruiken de term educatieve software voor alle geïnformatiseerde toepassingen waarmee men bij leerlingen
educatieve doelstellingen kan bereiken.
Dit is een zeer ruime omschrijving waarbij duidelijk zou moeten zijn dat:
het gebruik van educatieve software te rangschikken is tussen alle andere bestaande didactische werkvormen;
het gebruik van educatieve software in de eerste plaats bepaald moet worden door de te bereiken doelstelling(en);
bepaalde software in het licht van specifieke doelstellingen wel als educatieve software kan bestempeld worden terwijl hetzelfde programma totaal onbruikbaar kan zijn voor het bereiken van andere doelstellingen (of dezelfde doelstellingen bij andere leerlingcategorieën).
Educatieve software kan je vinden op verschillende dragers, zoals: diskettes, cd-i, cd-rom, spel-consoles, internet.
Je hebt verschrikkelijk uitgebreide en zeer minimale pakketten. Sommige pakketten voorzien in meer dan 36 uur oefeningen terwijl er ook prima educatieve software bestaat waar de gemiddelde leerling slechts 30 minuten mee werkt.
Je hebt software die nog perfect draait onder DOS op een oude "trage" pc; sommige pakketten draaien alleen onder het specifieke MSX-operating system en nog andere pakketten vereisen een zeer krachtige pc die Windows-98 als besturings systeem heeft.
Sommige educatieve software mag je gratis kopiëren (freeware), andere zijn te betalen en nog andere zijn bijna niet te
betalen!
Het aanbod van Nederlandstalige educatieve software neemt (gelukkig) eindelijk snel toe. In feite gaat het nu veel te
snel om nog enige vorm van overzicht te houden. Wereldwijd worden er momenteel elke maand een 200-tal nieuwe
educatieve cd-roms op de markt gebracht. Tot in de gewone supermarkt wordt educatieve en informatieve software
aangeboden.
Voor een recent systematisch overzicht van educatieve programma's voor de kleuter- en lagere school (en in zekere zin
voor de eerste graad van het secundair onderwijs) kan je bij het [ ministerie van onderwijs ] de programmamatrix gratis
bestellen en raadplegen.
Je kan je ook informeren bij de grote klassieke [ educatieve uitgeverijen ].
Ook het ministerie van onderwijs heeft lange tijd gedrukte catalogi met evaluatie van educatieve software uitgegeven.
Op bepaalde websites zoals deze van de [ ARGO ], het [ ministerie van onderwijs ], [ Edu-web ] en alle categorie-georiënteerde
[ zoekprogramma's ] vind je meerdere links naar educatieve software. Vaak kan je op die sites eerst demoversies van
educatieve programma's downloaden.
Geregeld worden er beurzen georganiseerd waarbij je een eerste blik kan werpen op educatieve software.
Meer en meer kan je in de openbare bibliotheken educatieve programma's ontlenen. Dit is een uitstekende manier om een dergelijk pakket eens rustig uit te testen.
Als beginnende leerkracht raden we je toch aan contact op te nemen met verenigingen van leerkrachten van een
bepaalde vakkengroep. Op dergelijke vergaderingen kan je in een gesprek van mens tot mens vaak zeer bruikbare en
praktische informatie opsteken.
Deze is enorm variabel en vaak moeilijk eenduidig te beoordelen. Juist omdat de bruikbaarheid van een pakket volledig
afhangt van de mate waarin het uw doelstellingen waarmaakt bij uw leerlingen. Je hoeft trouwens ook niet steeds alle
onderdelen van een educatief programma te gebruiken. Soms ben je alleen geïnteresseerd in de driloefeningen, soms
alleen in het testgedeelte en soms neem je genoegen met het presentatiegedeelte. In die zin moet je ook zeer voorzichtig
omspringen met waarderingen van educatieve programma's in allerlei tijdschriften.
De evaluatie van de bruikbaarheid van educatieve programma's kan je dus in feite alleen zelf maken. Uiteraard doe je er goed aan om eerst advies te halen bij collega's leerkrachten die zelf dergelijke programma's gebruiken. Alleen zij die regelmatig met een programma werken kunnen je degelijk informeren.
Goede educatieve software hoeft ook niet per sé recent te zijn. Je hoeft je dus ook helemaal niet te schamen om een oud DOS-programmaatje te gebruiken.
We herhalen dat deze eisen in zeer grote mate afhankelijk zijn van je eigen doelstellingen. Enkele punten ter overweging kunnen we wel meegeven - maar hou er rekening mee dat je binnen je eigen specifieke onderwijssituatie zelf de zinvolheid van deze criteria moet inschatten:
is de leerinhoud van het programma inhoudelijk voldoende correct (het moet niet steeds 100 % correct zijn);
is het taalgebruik voldoende correct (vind je bijvoorbeeld het gebruik van de nieuwe spelling noodzakelijk);
zijn de gebruikte iconen en pictogrammen gemakkelijk juist te interpreteren;
veronderstelt het pakket voorkennis van de leerlingen die er nog niet is;
in welke mate geeft het programma zelf inhoudelijke feedback bij fouten van de leerling;
zijn de instructies voldoende begrijpbaar voor je leerlingen, moet je niet te veel tijd spenderen aan het uitleggen van de werking van het programma in vergelijking met de didactische opbrengst er van;
is het noodzakelijk dat een leerling zijn eigen tempo kan aanhouden en is dat dan voorzien;
is het noodzakelijk en mogelijk dat je als leerkracht de inhoud van de gepresenteerde stof kan uitbreiden en/of het reeds bestaande kan wijzigen (men spreekt in dit verband van "open" en "gesloten" systemen);
is het noodzakelijk en mogelijk dat je als leerkracht zelf oefeningen kan toevoegen;
is het noodzakelijk, wenselijk en mogelijk dat je als leerkracht uitgebreid de prestaties van de verschillende leerlingen automatisch kan volgen;
is het noodzakelijk en mogelijk dat de leerling of de leerkracht zelf de moeilijkheidsgraad van de uitleg en/of de oefeningen kan instellen;
als het een uitgebreid programma betreft: biedt het programma dan voldoende gradatie en variatie in de oefeningen zodat de leerlingen meerdere zinvolle oefenbeurten na mekaar kunnen maken;
veroorzaakt het gebruik van deze software geen conflicten met een andere didactische methodes die je in de klas gebruikt? Met andere woorden, sluit de didactische methode van de software aan bij de methode die je zelf in de klas volgt;
spreekt het programma de leerlingen aan? Niet te abstract of te saai, niet te belerend of te oubollig? Ook niet te druk en schreeuwerig?
Ook hier zal de aard van het gebruik van deze software mee bepalend zijn voor de eisen die je er aan stelt. Zal je bijvoorbeeld het programma klassikaal dan wel individueel gebruiken? Wens je een dergelijk programma aan te bevelen aan ouders, om het bij hen thuis te gebruiken in het kader van remediëring, of moet elk schoolkind dit volgen?
Zal de educatieve software gebruikt worden op slechts één of enkele pc's in de klas of zal het programma gebruikt worden in een computerlokaal? Kan je enkele pc's reserveren voor taalprogramma's terwijl je andere pc's exclusief voor "de wetenschappen" voorbehoudt? Ook hier geven we dus enkele aandachtspunten waarvan je zelf de zinvolheid moet inschatten:
kan het programma op voldoende toestellen tegelijkertijd werken in je klas of op de school (zijn de pc's krachtig genoeg wat betreft processor, kloksnelheid, voldoende ram-geheugen, voldoende plaats op de harde schijf, is de grafische kaart krachtig genoeg (voldoende resolutie en videogeheugen), heb je een geluidskaart nodig, heb je een cd-rom-drive nodig, heb je een internet-aansluiting nodig, heb je het juiste operating system (DOS, Windows 3.x, Win 95, Win 98, APPLE SYSTEM, enz.).
Neem de minimumvereisten die door de ontwerpers van het programma vermeld worden met een grote korrel zout. Vaak heb je het dubbele aan ram-geheugen en kloksnelheid nodig om comfortabel te werken!
Harde schijven van pc's staan steeds tien keer sneller vol dan je denkt.
voorziet het programma zelf voldoende helpfuncties;
is er een voldoende duidelijke handleiding in een taal die je begrijpt;
is de installatieprocedure voldoende eenvoudig (bijvoorbeeld in gevallen je een dergelijk programma zou willen aanbevelen aan ouders in het kader van remediëring);
loopt het programma niet te vaak vast (jammer genoeg bestaat er tegenwoordig bijna geen enkel programma meer dat nooit crasht!);
mag het programma blijvend op de pc geïnstalleerd worden (neemt dat programma bijvoorbeeld niet te veel ruimte van de harde schijf in beslag);
is de bediening ervan voldoende eenvoudig (zeker wanneer leerlingen er relatief zelfstandig en langdurig moeten mee werken).
Hier gelden dezelfde criteria die je bij de aanschaf van elk medium moet volgen. In een aantal gevallen kan je echter subsidies bekomen vanuit het Ministerie van Onderwijs, stad of gemeente, of kan je door deelname aan een project een deel van de hard- en software terugbetaald krijgen.
De bruikbaarheid van educatieve software in de Vlaamse scholen wordt momenteel nog het meest beperkt door het gebrek aan voldoende beschikbare pc's. Daar komt langzaam verandering in.
Ondertussen kan je bepaalde educatieve pakketten wel aanbevelen aan leerlingen die een zekere achterstand hebben op een bepaald gebied. We gaan stilaan naar een periode waar in bijna elk Vlaams huisgezin minstens één pc beschikbaar is.
Ook wat betreft vakgebieden is er een groot verschil. De exacte wetenschappen hebben zich traditioneel steeds beter geleend tot het opzetten van educatieve programma's. De opkomst van multimedia-toepassingen op pc heeft echter ook de deur naar taal-programma's wijd open gezet.
De grootste achterstand vinden we terug in die vakken waar je moeilijk met gesloten vragen kan werken, zoals psychologische, pedagogische, filosofische en ethische vakken. Het blijft nog steeds heel moeilijk om een computer een geschreven tekst inhoudelijk te laten evalueren.
Wie weet? Maar ik denk dat het vervangen van de leerkracht slechts voor heel specifiek afgebakende leerinhouden en tijdsperiodes kan werken. Educatieve software zal in de scholen in essentie leerkracht-ondersteunend blijven.
Zelfs al zijn er theoretisch gezien reeds veel oplossingen mogelijk voor allerlei praktische problemen dan nog lijkt het volledig vervangen van een leerkracht door educatieve software een zeer moeilijk te realiseren project. Theoretische oplossingen zijn nog geen praktische oplossingen.
Naast de theoretische en praktische problemen blijven uiteraard veel vragen naar de maatschappelijke wenselijkheid van leerkracht vervangende programma's onbeantwoord. Wenst de overheid wel de leerkrachten te vervangen? Ik denk het niet. Is het überhaupt wenselijk de leerkracht helemaal te vervangen? Ik denk het niet en ik ken ook niemand die er zo over denkt. In bedrijven kunnen bijna volledige trainingscycli via "educatieve"-software gegeven worden. Op scholen moet er echter hoofdzakelijk aan attitudevorming gewerkt worden en moeten leerlingen vooral leren met elkaar als mens om te gaan. Waarom zouden we de leerlingen als elkaars leermiddel vervangen door een machine?
De kracht van goede educatieve software ligt volgens mij veeleer in de mogelijkheden die ze biedt op vlak van differentiëren, individualiseren, trainen (drillen) van goed omschreven vaardigheden. Via juiste inschakeling van dergelijke software kunnen dus in zekere zin hogere, verfijnde doelstellingen nagestreefd worden. Elke leerling meer geven waar hij/zij precies nood aan heeft op een tempo dat hem/haar het best ligt (los van het "vaste" klassikale ritme).
Een andere rol die educatieve software kan vervullen is de huidige leerkracht wat ontlasten van routinematige klussen (persoonlijke feedback bij oefeningen, afnemen en verbeteren van vorderingstests enz.).